‘Vliegen’ over het Noordzeekanaal

Nooit geweten dat er langs het Noordzeekanaal zoveel te zien en te beleven valt. Nederland waterland, allemaal tot uw dienst, maar wat heeft een normaal mens te zoeken op deze drukke scheepvaartroute tussen de Noordzee en de haven van Amsterdam?

Steeds meer mensen komen erachter, forenzen en toeristen die de files op de overvolle wegen en de staanplaatsen, vuiligheid en chaos van NS beu zijn: ga lekker over het water! Neem tussen Amsterdam en IJmuiden onbekommerd de Fast Flying Ferries, de vliegensvlugge draagvleugelboten van Connexxion. Altijd zitplaats, steeds op tijd, geen opstoppingen, je fiets kan mee, vlug, en veel voordeliger dan de auto en je ziet nog eens wat onderweg. Technisch gezien zijn de draagvleugelboten ongeevenaard en voor alle flenspakkingen zijn die van de Nederlandse producent Gelria gebruikt.

“Moet je eens even uitrekenen wat je in Amsterdam alleen al kwijt bent aan parkeergeld, ik bedoel: áls je al een parkeerplaatsje kan vinden”, zegt Henny Elsinga uit IJmuiden, die met haar vriendin Carla Das een dagje boodschappen is wezen doen in onze hoofdstad. “Ideaal”, zo zijn de dames resoluut in hun oordeel over de vliegensvlugge ferry. “Je ziet Amsterdam zo ook nog eens van een andere kant”, zegt Carla.

Rokerig

“We durven eigenlijk niet goed reclame te maken”, zegt manager Peter Eijer (37) van Fast Flying Ferries, bang dat het storm loopt. De ferrydienst vaart nu nog met oude, opgekalefaterde draagvleugelboten uit Rusland, veilig maar rokerig en lawaaiig materieel.

“Met twee boten op onze lijndienst kunnen we het aanbod van zo’n 700 passagiers per dag momenteel correct bedienen. Er zijn dagen dat we wel 1200 passagiers vervoeren; dan zetten we onze derde boot in. Maar omdat het zo’n groot succes is en het passagiersaanbod alleen maar toeneemt, heeft Connexxion in de Oekraïne drie nieuwe draagvleugelboten besteld. Super-de-luxe, moderne, geluidsarme schepen, voorzien van de nieuwste technische snufjes en geheel ingericht volgens de Connexxion-huisstijl. Onze mensen zijn momenteel op de werf in de Oekraïne om de afbouw ter plaatse te begeleiden en eerdaags beginnen we met proefvaarten op de Zwarte Zee. In mei verwachten we het eerste nieuwe schip hier, in augustus en september volgen de andere twee nieuwe schepen. Kijk, dan zitten we wat ruimer in onze jas, want de oude boten blijven ook in de vaart, als back-up.”

“We zien ook steeds meer toeristen, vooral in het voorjaar en in de zomer”, zegt kapitein Auke de Beer (40) uit Amsterdam, die ons met de 27 ton metende ‘Annemarie’, type Voskhod 2, met een snelheid van zo’n 65 km naar IJmuiden brengt. “Dagjesmensen, die het leuk vinden om eens met een draagvleugelboot te varen. Ze komen wel uit Groningen en uit Zeeland en we hebben ze ook wel gehad uit België en Duitsland. Het ís natuurlijk ook best een leuke ervaring.

“De busverbinding is ronduit slecht en de trein hebben ze opgeheven. Het is te hopen dat de ferry blijft”, zegt Henny van de boodschappen.

Schipper Auke is op het water geboren, vertelt-ie als we op het IJ een aanloop nemen richting kanaal. Zijn vader zat al in de binnenvaart, die vervoerde grind en zand naar Amsterdam. Ik zie van alles: het Havengebouw, het voormalige graanpakhuis met silo van de vroegere Segmij, de oude Houthaven, waar vroeger stam voor stam werd gelost maar waar tegenwoordig gezaagd hout in pakketten wordt aangevoerd. Shipdock Amsterdam, de grootste reparatiewerf van de regio. Kom maar gerust binnen met je bootje van 70.000 ton! De Mercuriushaven, de Vlothaven met de internationale graanoverslag, de Westport Terminals voor de zeekastelen van de grote vaart, het voormalige Houtveem en dan zitten we al weer bijna boven de Coentunnel, onder het kanaal door, tussen twee luchtverversingstorens.

Worden in de Petroleumhaven nog scheepstanks gereinigd? Scheepsafval verwerkt? Ik zie de tankopslag van Comos in de Jan van Riebeeckhaven. Een half miljoen kuub brandstof en dan hebben we het nog niet over de buren van High Point Terminals, een zelfde soort bedrijf. Of er nog gewerkt wordt in de Amsterdamse haven?

Kanonnen

Graanpakhuis ‘De Vrede’, zo’n driehonderd meter verderop aan de overkant, werd in 1918 gebouwd om de graanvoorraad in oorlogstijd op peil te houden. Nu is er containeroverslag en cacao-opslag. Eurometaal, het gebouw staat er nog. Ooit werden hier de kanonnen en munitie gemaakt voor de Nederlandse krijgsmacht.

‘Annemarie’ heeft haar neus intussen hoog uit het water opgestoken en we suizen met zo’n hoge snelheid over het ruim 15 meter diepe en pakweg 250 meter brede kanaal, tussen 1824 en 1876 helemaal met de hand gegraven, dat ik moeite heb om alles om me heen te zien. Op de plek waar vroeger de Hembrug was, vaart nu een pont.

Als we de Wim Thomassenhaven, de laatste havenuitbreiding van Zaanstad, al weer voorbij zijn en de Hemspoortunnel gepasseerd, zie ik achter de Kanaaldijk het grote distributiecentrum van Albert Heijn. Proef de dag, is dát even wat! Hier heeft AH ook z’n eigen koffiebranderij, de vleesverwerking en de melkfabriek.

Soms zie je nog eens het puntdak van een boerderij boven de dijk uit, maar het beeld vanaf het water wordt overheerst door industrie, tot we wat verder richting Velsen komen, voorbij de felgele rijkspont Buitenhuizen. Dan zie je aan de ‘natuurvriendelijke’ oever dat hier een groengebied ligt: Spaarnwoude. Veel vogels, vissen, Zuiderzeekrabben, steurgarnalen en vlokreeftjes broeden hier in een langgerekt binnenmeer met eilandjes, waar het water van het kanaal bij elk passerend schip vrij in en uit golft.

Boven de kanaaldijk uit zie ik de skiheuvel met toren van het overdekte sneeuwsportcentrum Snowplanet. De skibaan heeft een lengte van wel 200 meter.

Dan de verkeerscentrale ‘Wijde Blik’, ook aan het kanaal. Hier worden de verkeersstromen in Noord-Holland begeleid, bewaakt en bestuurd. Wegen, tunnels en bruggen: hier komen alle beelden samen van de vele videocamera’s langs onze verkeersaders, maar van de almaar toenemende drukte kunnen ze hier ook geen chocola maken. De Wijker-tunnel, de papier- en kartonfabriek Crown en Van Gelder, de waterzuivering en als dan in de verte de Velserkom Overslag, de Enci en de dampende schoorstenen van de Hoogovens opdoemen, dan zijn we er zowat.

“Ik vind het dé manier van reizen”, zegt dominee Johannes Hoekstra, predikant van de Engelmundus Kerk in Velsen-Zuid. “Vandaag had ik een vergadering in Utrecht, dus nam ik de fiets naar de steiger in Velsen, de boot naar Amsterdam-CS en daarna de trein naar Utrecht. Geen enkel oponthoud, een prima verbinding, vooral dankzij de ferry!” aldus de dominee opgewekt.

“Zomers komt Amsterdam ‘s ochtends massaal naar het strand in IJmuiden en ‘s avonds gaat het hele spul weer terug. Fietsen mee, natuurlijk. Het is ideaal, vooral ook voor de strandliefhebbers uit Amsterdam”, zegt Annemarie Binkhorst uit Velserbroek, die achter de balie staat in het kantoortje van de Connexxion-ferries in Velsen-Zuid. “Maar er is hier nog veel meer te doen”, zegt Annemarie. “Oud Velsen is een leuk dorpje, landgoed Park Beeckestijn ligt op loopafstand, je kunt hier heerlijk wandelen of fietsen in de duinen, met bus 82 naar het strand of naar het bekende visrestaurant van Henk Schoorl in IJmuiden. Ook in restaurant ‘Kop van de haven’ hebben ze prima vis. ‘La Miranda’ is trouwens ook een goed adres, of Gerard van Es. Aan de haven heb je nog van die leuke, oude kroegjes. De havenhoofden, het Fort-eiland, het Seaport-strand langs de Kennemerboulevard, de Noordzeesluizen, de spui- en maalcomplexen bij de monding van het Noordzeekanaal, het is allemaal best een bezoekje waard.”

De hartige kroketjes van Friture Bastiaans, pal naast de fietsenstalling bij de steiger van de ferrydienst, mogen hier niet onvermeld blijven. Een wat vriendelijker presentatie zou het smulfeest compleet maken. Spaarnwoude, de befaamde Zwarte Markt in Beverwijk en het IJmuider Zee- en Havenmuseum zijn met de boot binnen handbereik en onze prinses Máxima heeft de draagvleugelferry ook al ontdekt, want haar aan boord genomen foto hangt in het kantoortje van Connexxion.

Insteekhaven

“Er is op het water altijd wat te doen, altijd wat te zien. Geen seconde verveling”, zegt schipper Henk Boef (47) uit Zaandam als we terug varen naar Amsterdam. “We gaan snel, dus ik moet sowieso heel scherp opletten. Kijk, daar heb je Afrikahaven, en daar die nieuwe containerterminal van Ceres Amsterdam. De insteekhaven met z’n reusachtige kranen, waar schepen van twee kanten supersnel kunnen worden geladen en gelost, is allang klaar. Maar er ligt nooit een schip”, stelt Henk bedroefd vast.

“Daar, bij de oude NDSM, daar ligt de Giant!” wijst hij enthousiast als we vlak voor het IJ alvast vaart minderen, omdat hier snelheidsbeperkingen gelden. “Dat is het vaartuig waarmee Mammoet-Smit de in de Barentsz Zee gezonken Russische kernonderzeeër Koersk heeft gelicht, een ongekend staaltje van Hollandse bergingskunst.”

Ik zie ‘m. Ik zie ook museumboten, het Westerdok, de rondvaartboten die een piepklein stukje haven aandoen, de Kamer van Koophandel en een paar van die lange Rijncruiseschepen. En een beetje duizelig van de duizenden indrukken sta ik even later weer op Steiger 7 achter Amsterdam-CS. Een wérelddag gehad. Zomaar, met een strippenkaart. Wat zoeken al die toeristen toch in verre uithoeken van de wereld, terwijl om de hoek de leukste verrassingen liggen?